صنعت، کشاورزی و پساب؛ استفاده بهینه و بازچرخانی آب

در سال‌های اخیر کاهش منابع آبی، افزایش تقاضا و آثار تغییرات اقلیمی، توجه به مدیریت هوشمندانه مصرف آب در بخش‌های بزرگ و پرمصرفی چون صنعت و کشاورزی را به یک اولویت راهبردی تبدیل کرده است، این دو حوزه هم‌زمان با اینکه مصرف‌کنندگان اصلی آب هستند می‌توانند نقش مهمی در بازچرخانی، استفاده مجدد و حفظ منابع آبی ایفا کنند به‌ویژه با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و سیاست‌گذاری‌های پایدار.
کشاورزی؛ بزرگ‌ترین مصرف‌کننده، اولین فرصت تحول
در ایران حدود ۹۰ درصد از آب مصرفی در بخش کشاورزی استفاده می‌شود اما متأسفانه بخش قابل توجهی از این مصرف به دلیل روش‌های سنتی آبیاری هدر می‌رود، بهره‌گیری از سیستم‌های نوین آبیاری تحت فشار (قطره‌ای، بارانی و تیپ) توسعه گلخانه‌ها، کاشت گونه‌های مقاوم به کم‌آبی و اصلاح الگوی کشت مهم‌ترین ابزارهای استفاده بهینه از آب در این حوزه هستند.
همچنین رویکرد بازچرخانی آب در کشاورزی از طریق تصفیه فاضلاب و پساب شهری یک راهکار عملی برای جبران کم‌آبی در برخی مناطق خشک کشور به شمار می‌رود، اگر پساب تصفیه‌شده به‌صورت استاندارد و کنترل‌شده در اختیار کشاورزان قرار گیرد نه‌تنها باعث صرفه‌جویی در منابع آب شیرین می‌شود بلکه می‌تواند نقش مهمی در تغذیه خاک و افزایش بهره‌وری زمین‌های کشاورزی داشته باشد.
صنعت؛ مصرف کمتر، بازچرخانی بیشتر
اگرچه سهم صنعت از مصرف کل آب کمتر از کشاورزی است اما اهمیت آن به‌ویژه در مناطق صنعتی و شهرک‌ها بسیار بالاست، صنایع می‌توانند با استفاده از فناوری‌های بازچرخانی، تصفیه داخلی آب مصرفی و بازیافت پساب صنعتی تا چندین بار آب را در چرخه تولید خود به کار بگیرند، این روش در بسیاری از کشورهای پیشرفته به‌صورت استاندارد اجرا می‌شود و در ایران نیز برخی واحدهای بزرگ صنعتی در حال حرکت به‌سوی این مدل هستند.
از سوی دیگر استفاده از پساب تصفیه‌شده برای مصارف غیرشرب مانند شست‌وشو، سیستم‌های خنک‌کننده، فضای سبز و فعالیت‌های ساختمانی می‌تواند سهم زیادی در کاهش مصرف آب خام و منابع سطحی داشته باشد.
پساب؛ تهدید یا فرصت؟
پساب اگر به حال خود رها شود می‌تواند منبع آلودگی جدی برای محیط‌زیست، آب‌های زیرزمینی و سلامت انسان باشد اما اگر به درستی مدیریت شود یک منبع آبی جایگزین و اقتصادی برای استفاده‌های غیرشرب خواهد بود، تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شهری و صنعتی با ارتقاء استانداردهای فنی می‌توانند پسابی تولید کنند که قابلیت استفاده مجدد در کشاورزی، صنعت و حتی تغذیه مصنوعی منابع زیرزمینی را داشته باشد.
برنامه‌ریزی برای استفاده از پساب باید مبتنی بر نگاه منطقه‌ای، تحلیل نیازهای محلی و مشارکت ذینفعان باشد، در این راستا همکاری بین دستگاه‌های اجرایی، صنایع، کشاورزان و شهرداری‌ها ضروری است.
حرکت به‌سوی اقتصاد چرخشی آب
در نگاه توسعه پایدار آب تنها یک منبع مصرفی نیست بلکه بخشی از یک چرخه طبیعی و اقتصادی است، بازچرخانی، بازیابی و استفاده مجدد از آب بنیان‌های شکل‌گیری اقتصاد چرخشی آب هستند، اقتصادی که به جای اتلاف، بر بهره‌وری و تکرار تاکید دارد.
صنعت و کشاورزی به‌عنوان دو بازوی اصلی تولید کشور باید در مسیر کاهش برداشت آب و افزایش بازده مصرف گام‌های بزرگ‌تری بردارند، این تحول نه فقط یک ضرورت زیست‌محیطی بلکه تضمین‌کننده پایداری فعالیت‌های اقتصادی در آینده است.


روابط عمومی آب و فاضلاب مازندران