اخیراً جشنوارهای سراسری با محوریت مدیریت مصرف آب در استان کرمانشاه برگزار شد؛ جشنوارهای که میزبان برخی از برترین کاریکاتوریستهای ایران بود و سطح آثار ارسالی نشان داد که این رویداد، از همان ابتدا جدی گرفته شده است.
بر اساس مشاهدات نگارنده، جشنواره از نظر طراحی گرافیک، نظم در اجرا، سخنرانیها، اهدای جوایز و فضای کلی مراسم اختتامیه در سطحی ملی برگزار شد؛ تا جایی که میتوان آن را یکی از منظمترین و حرفهایترین جشنوارههای چند سال اخیر در کرمانشاه دانست.
اگر این جشنواره را در سه مرحله تقسیم کنیم — «قبل، حین و بعد از برگزاری» — هر سه بخش دارای اثرات قابل توجهی بودهاند:
پیش از جشنواره، اطلاعرسانی گسترده و تبلیغات هدفمند توانست توجه هنرمندان و مخاطبان سراسر کشور را به کرمانشاه جلب کند.
در روز برگزاری، نظم، زیبایی بصری و کیفیت برگزاری، تصویری مثبت از ظرفیت فرهنگی استان ارائه داد.
اما مهمتر از همه، پسلرزههای فرهنگی و رسانهای پس از جشنواره بود. شنیدهها حاکی است که آثار برگزیده این جشنواره، پس از داوری دقیق و وسواسگونه، مورد توجه ویژه وزیر نیرو قرار گرفته و دستور داده شده این آثار در اماکنی چون ایستگاههای مترو تهران در معرض دید عموم قرار گیرند.
این اتفاق، شاید بهترین تعریف از اثرگذاری واقعی یک جشنواره استانی باشد؛ جایی که نام «کرمانشاه» با عنوان شرکت آب و فاضلاب این استان در سطح ملی مطرح میشود و هویت فرهنگی جدیدی برای آن رقم میخورد. چنین نتیجهای نشان میدهد هزینهای که صرف برگزاری این جشنواره شد، در واقع سرمایهگذاری فرهنگی برای استان بوده است.
آموزش از طریق هنر؛ زبان کاریکاتور، زبان تأثیر
یکی از نکات ارزشمند این جشنواره، انتخاب «کاریکاتور» به عنوان زبان بیان موضوع بود. هنر کاریکاتور، زبانی جهانی، صریح و در عین حال هنرمندانه است. وقتی قرار است دربارهی مفاهیمی چون مدیریت مصرف آب، محیطزیست، صرفهجویی یا تغییر رفتار اجتماعی صحبت کنیم، زبان مستقیم و آموزشی معمولاً تأثیر کمتری دارد. اما هنر — بهویژه کاریکاتور — میتواند همان پیام را با طنز، تصویر و خلاقیت منتقل کند؛ بیآنکه موجب مقاومت ذهنی مخاطب شود.
در واقع، کاریکاتور آموزشیترین نوع نقد اجتماعی است؛ هم میخنداند، هم هشدار میدهد و هم در ذهن مخاطب ماندگار میشود. استفاده از این ظرفیت برای آموزش عمومی در حوزههایی چون آب، انرژی، محیطزیست یا حتی فرهنگ شهروندی، یکی از هوشمندانهترین روشهای ارتباطی است که دستگاههای اجرایی باید بیش از پیش به آن توجه کنند.
در پایان باید گفت، برگزاری جشنوارههایی از این دست، نه تنها رویدادی هنری بلکه فرصتی برای هویتسازی فرهنگی و تبلیغ هوشمندانه استانها است. کرمانشاه با این جشنواره نشان داد که میتواند هم میزبان هنرمندان بزرگ کشور باشد و هم با تکیه بر ظرفیت هنر، به شیوهای مدرن و تأثیرگذار، پیامهای اجتماعی و فرهنگی خود را به گوش مردم برساند.